فرز الماسه را جلوی لایت یونیت میگیرید؛ هنوز مثل ویترین جواهرفروشی برق میزند. اما موقع تراش، دستتان ناخودآگاه فشار بیشتری میآورد. ممکن است الماس هنوز روی فرز باشد، ولی لبه مؤثرش دیگر مثل روز اول نبُرد. در یک مطالعه آزمایشگاهی، ساییدگی خود ذرات الماس مکانیزم غالب فرسایش بود؛ پس باقیماندن ذرات را نباید با باقیماندن کارایی یکی گرفت.[1]
مسئله فقط دیرتر تمامشدن تراش نیست. پژوهشها تغییر سطح دنتین و، در بعضی شرایط، تغییر نشت ترمیم را هم گزارش کردهاند؛ البته این یافتهها به معنی کاهش قطعی استحکام باند در تمام سیستمهای ادهزیو نیستند.[3][4]
چرا فرز الماسه با وجود داشتن الماس کُند میشود؟
در مطالعه Ben-Hanan و همکاران، سه نوع فرز الماسه روی گلاسسرامیک ماشینکاریپذیر آزمایش شدند. Wear-out یا ساییدگی ذرات الماس مکانیزم غالب فرسایش در هر سه نوع بود. با کُندشدن فرز، برای حفظ سرعت پیشروی تعیینشده، نیروی بیشتری لازم میشد.[1]
در مطالعه Pilcher و همکاران نیز کارایی برش همه انواع فرز با ادامه استفاده کاهش یافت؛ تصاویر SEM هم ساییدگی ذرات و هم از دست رفتن الماس و ماده نگهدارنده آن را نشان دادند.[2]
بنابراین فرز همیشه برای کُندشدن لازم نیست کاملاً «کچل» شود. وجود دانه با تیزبودن لبه همان دانه یکی نیست.[1][2]
حتی در SEM با بزرگنمایی ۴۰ برابر هم ظاهر میتواند گمراهکننده باشد
تصاویر SEM فرز الماسه؛ ردیف بالا با بزرگنمایی ۴۰ برابر و ردیف پایین با بزرگنمایی ۳۰۰ برابر. دایرههای قرمز جزئیات سطح ذرات الماس را مشخص میکنند.
به ردیف بالا نگاه کنید: در نمای SEM با بزرگنمایی ۴۰ برابر هنوز پوشش دانهدار فرز دیده میشود و تفاوت تیزی لبهها بهآسانی قابل قضاوت نیست. در ردیف پایین، با بزرگنمایی ۳۰۰ برابر، شکل وجوه و لبههای ذرات واضحتر است؛ نواحی علامتگذاریشده توجه را به همین جزئیات جلب میکنند.
برداشت از این تصویر: نمای کلی در ۴۰ برابر، بهتنهایی برای مطمئنشدن از تیزی لبههای الماس کافی نیست؛ چه برسد به صرفاً برقزدن زیر نور یونیت. این مشاهده به همین تصویر مربوط است، نه یک قانون که تشخیص فرسایش با SEM در ۴۰ برابر را در تمام فرزها ناممکن بداند. یافته مطالعه درباره ساییدگی خود ذرات الماس نیز توضیح میدهد چرا حضور دانهها الزاماً به معنی حفظ تیزی نیست.[1]
چرخهای که زیر دست اتفاق میافتد
کُندشدن تدریجی، یک دام عملی دارد: برای گرفتن همان نتیجه قبلی، بیشتر فشار میدهید؛ دفعه بعد باز هم بیشتر. آزمایش با سرعت پیشروی ثابت، افزایش نیروی لازم همراه با کُندشدن را نشان داده است؛ اما مقدار این نیرو را نمیتوان مستقیماً به یک نسخه عددی برای دست دندانپزشک تبدیل کرد.[1]
پیشنهاد عملی: اگر برای تراش مشابه، نسبت به قبل به فشار بیشتری نیاز پیدا کردهاید، این تغییر را علامت بازبینی فرز و شرایط کار بدانید، نه دعوت به زور بیشتر. صرف درخشش زیر نور، آزمون کارایی برش نیست.
فرز کُند چه اثری بر دنتین و باندینگ دارد؟
در مطالعه سال ۲۰۲۲، با افزایش دفعات استفاده از فرز، میانگین میکرورافنس دنتین کاهش یافت؛ اختلاف بین گروه فرز نو و گروه با ۱۰ استفاده قبلی معنیدار بود. یعنی سطح حاصل در آن شرایط آزمایشگاهی، صافتر شده بود.[3]
اما بخش مهمتر همینجاست: در همان پژوهش، آزمون استحکام باند بین گروه نو و ۱۰ بار استفاده، تفاوت آماری معنیداری نشان نداد. سیستم مورد بررسی یک ادهزیو یونیورسال در حالت سلفاچ بود؛ نتیجه را نباید به همه باندینگها و سمانها تعمیم داد.[3]
| موضوع | شواهد چه میگویند؟ | چه نتیجهای نگیریم؟ |
|---|---|---|
| کارایی برش | با ادامه استفاده، افت کارایی و فرسایش دیده شده است.[1][2] | هر فرزی دقیقاً بعد از تعداد یکسانی استفاده کُند میشود. |
| سطح دنتین | در مطالعه ۲۰۲۲، استفاده بیشتر با کاهش میکرورافنس همراه بود.[3] | هر سطح صافتر الزاماً باند ضعیفتری میدهد. |
| اسمیر لایر و ادهزیو | ویژگیهای سطح و اسمیر لایر از عوامل مطرح در تعامل ادهزیو با دنتیناند.[3] | اثر فرز بر همه سیستمهای باندینگ یکسان است. |
| استحکام باند | در سیستم و گروههای آزمودهشده سال ۲۰۲۲، تفاوت معنیدار پیدا نشد.[3] | بیاثر بودن فرسایش برای همه مواد و شرایط ثابت شده است. |
| نشت ترمیم | در گروه تراشهای جدید مطالعه ۲۰۰۵، استفاده پنجم نشت بیشتری داشت.[4] | هر بار استفاده بیشتر، در هر نوع ترمیم، حتماً نشت بیشتری ایجاد میکند. |
پس عبارت دقیق این است: فرز مستهلک میتواند سطح متفاوتی برای باندینگ ایجاد کند؛ پیامد آن به شرایط تراش و سیستم ترمیمی بستگی دارد. این مطالعات، افت قطعی کیفیت لوتینگ تمام سمانها را ثابت نمیکنند.[3][4]
استفاده پنجم و نشت ترمیم؛ یک جزئیات مهم
در مطالعه سال ۲۰۰۵ روی فرزهای الماسه یکبارمصرف، در گروه حفرههای تازهتراشخورده کلاس V، نشت ترمیم در استفاده اول و سوم مشابه بود؛ اما در استفاده پنجم بهطور معنیدار بیشتر شد.[4]
بااینحال، در گروه برداشتن ترمیم قبلی و تراش مجدد، الگوی نتایج متفاوت بود و افزایش دفعات استفاده الزاماً به افزایش نشت منجر نشد. بنابراین تیتر «فرز کُند همیشه باعث نشتی میشود» از دادههای همین مقاله هم فراتر میرود.[4]
از نگاه مدیریت مطب، ارزش دارد هزینه تعویض ابزار را کنار زمان تراش و کنترل کیفیت ببینیم؛ ولی منابع این مطلب مبلغ زیان مالی یا میزان شکست بالینی ناشی از فرز کُند را اندازه نگرفتهاند.
بالاخره بعد از چند بار استفاده فرز را عوض کنیم؟
پیشنهاد تجربی این مقاله: برای فرز الماسه قابلاستفاده مجدد، سقف ۵ بار استفاده را برای برنامهریزی تعویض در نظر بگیرید. این عدد یک پیشنهاد empirical (تجربی) است؛ حاصل برداشت بالینی از مجموعه مقالات مرتبط درباره افت کارایی برش، تغییر سطح دنتین و نشت ترمیم، نه عددی استخراجشده از تجمیع آماری نتایج آنها.[2][3][4]
به زبان ساده: برای تعویض فرز برنامه داشته باشید؛ بعد از ۵ بار استفاده، آن را از چرخه کار خارج کنید. این پیشنهاد جایگزین دستورالعمل سازنده نیست و فقط برای ابزاری مطرح است که سازنده استفاده مجدد آن را مجاز میداند. اگر محدودیت سازنده کمتر است یا فرز زودتر افت کارایی یا آسیب نشان میدهد، تعویض باید زودتر انجام شود؛ پنج بار، تضمین سلامت ابزار تا نوبت پنجم نیست.
برای تصمیم بالینی، این چارچوب عملی را در نظر بگیرید:
- اول دستورالعمل سازنده: یکبارمصرف یا قابلبازفرآوری بودن ابزار و محدودیتهای آن را ملاک قرار دهید. فرز یکبارمصرف را با استناد به یک مطالعه آزمایشگاهی چندبارمصرف نکنید.
- بازفرآوری جای ارزیابی کارایی نیست: برای ابزار قابلاستفاده مجدد، تمیزکردن و استریلیزاسیون طبق دستورالعمل لازم است؛ تصمیم درباره تیزی و سلامت ابزار را جداگانه بگیرید.
- منتظر رسیدن شمارنده به پنج نمانید: افت محسوس برش، نیاز غیرعادی به فشار یا آسیب ظاهری، دلیل بازبینی و در صورت لزوم تعویض زودتر است.
- سابقه کار را ثبت کنید: نوع و حجم تراش را کنار تعداد دفعات بنویسید؛ «پنج کار کوتاه» را با «پنج تراش گسترده» یکی فرض نکنید.
نبود یک قاعده عددی قطعی، به معنی کنارگذاشتن شواهد نیست؛ یعنی باید شواهد محدود موجود را با دستورالعمل سازنده، شرایط بیمار و قضاوت بالینی ترکیب کنیم.
جمعبندی برای کنار یونیت
فرز را با کاراییاش قضاوت کنید، نه با برقش. ساییدگی الماس میتواند پیش از خالیشدن واضح سطح فرز رخ دهد؛ تغییر سطح دنتین هم الزاماً معادل افت باند در همه سیستمها نیست.[1][3]
دفعه بعد که دستتان بیشتر از فرز کار میکند، مکث کنید: آیا دارید کاهش کارایی ابزار را با فشار جبران میکنید؟
برای انتخاب ابزار مناسب، راهنمای رنگ دور فرز الماسه را ببینید. برای برنامهریزی موجودی و تعویض ابزار هم از راهنمای مصرف ماهانه فرز استفاده کنید.
در DDSVerified، تست و بررسی فرزها توسط دندانپزشک پیش از ارسال، محور کنترل کیفیت ماست؛ این بررسی جایگزین دستورالعمل استفاده و بازفرآوری سازنده نیست. مشاهده فرزهای دندانپزشکی
Sources
[1] Comparative study of three different types of dental diamond burs — U. Ben-Hanan, H. Judes, M. Regev, 2008, Tribology – Materials, Surfaces & Interfaces
[2] Comparison of cutting rates among single-patient-use and multiple-patient-use diamond burs — Pilcher ES, Tietge JD, Draughn RA, 2000, J Prosthodont
[3] Evaluation of dentin microroughness and composite bond strength after multiple uses of diamond burs — Jiménez-Hernández M و همکاران، 2022, Odovtos
[4] The effect of multiple uses of disposable diamond burs on restoration leakage — von Fraunhofer JA و همکاران، 2005, J Am Dent Assoc